door Yvette Magrijn
Inspiratiekaart: Kruiden geven kleur, geur en smaakvariatie
Verse kruiden maken een maaltijd meteen een stuk aantrekkelijker. Zodra er een bord met fijngehakte peterselie, basilicum of dille op tafel staat, komt de geur je direct tegemoet. En die heerlijke geur wekt meteen de eetlust op! Als mensen ouder of ziek worden, gaan hun reuk en smaak vaak achteruit. Eten smaakt daardoor al snel flauw. Smaakprofessor Peter Klosse legt uit dat zout vooral een smaakversterker is. Wie liever minder zout gebruikt, kan het eten heel goed op smaak brengen met specerijen, mosterd, gember, citroensap en verse kruiden. Zo geef je een gerecht op een gezonde manier meer geur, kleur én variatie.
Dragon
Dragon is een van de weinige kruiden die van nature smaakversterkend werkt. Het heeft een verfijnde, peperachtige anijssmaak met een friszoete ondertoon. Dragon versterkt de smaak van sauzen, vlees en vis en is een smakelijk alternatief voor extra zout. In de Franse keuken speelt dragon een hoofdrol in de beroemde bearnaisesaus. De anijssmaak brengt de frisse zuren van de azijn en de romige boter mooi in balans.
Inspiratie
- Voeg verse dragon toe aan mayonaise of een dressing. Denk bijvoorbeeld aan remouladesaus voor bij kibbeling.
- Gebruik gedroogde dragon bij kip met gebakken champignons.
- Serveer dragonolie bij zalm of andere visgerechten.
Basilicum
Net als dragon, peterselie en dille is basilicum een zacht kruid. Meestal gebruik je alleen de blaadjes, die je vlak voor het serveren toevoegt.
Basilicum is onlosmakelijk verbonden met de Italiaanse keuken. Zelfs een paar blaadjes op een rookworst geven het gerecht al een Italiaans tintje. De lichtzoete smaak, met een vleugje kaneel, past perfect bij zomerse gerechten. Dankzij de volle smaakbeleving heb je vaak minder behoefte om extra zout toe te voegen.
Het bekendste gerecht met basilicum is de salade caprese: tomaat, mozzarella, basilicum en olijfolie. Samen vormen deze ingrediënten de kleuren van de Italiaanse vlag.
Basilicum past ook perfect op een pizza of als garnering bij een kom tomatensoep. Verhit basilicum liever niet te lang, want dan verliest het kruid veel van zijn smaak. Voeg de blaadjes daarom pas vlak voor het serveren toe.
Verse basilicum smaakt het lekkerst. Koop een plantje of een zakje verse basilicum. Zet een plantje op een lichte plek, bijvoorbeeld in de vensterbank.
Inspiratie
- Maak als tussendoortje een kleine salade caprese door een cherrytomaat, een mozzarellabolletje en een blaadje basilicum aan een prikker te rijgen.
- Basilicum is het hoofdingrediënt van pesto. Lekker als smeersel op brood of door een pastagerecht.
- Rol een kippendijfilet op met zongedroogde tomaat en een lepel pesto.
- Gebruik pesto in een groentelasagne om de courgette op smaak te brengen. Sluit de lasagne af met de bonenbechamel (zie website).
Dille
Dille heeft een frisse, licht citrusachtige smaak met een vleugje anijs. Het kruid past goed bij vis, zuivel en zure smaken. Bekende gerechten waarin dille een hoofdrol speelt zijn gravad lax, Zweedse köttbullar, dille-augurken (dill pickles) en aardappelsalade.
Ook tzatziki werd oorspronkelijk met dille gemaakt. Tegenwoordig wordt vaak munt toegevoegd of gebruikt in plaats van dille.
Inspiratie
Gooi een lege pot augurken niet weg. Snijd een komkommer in plakjes en leg deze in het overgebleven augurkenzuur. Voeg wat verse dille toe en laat het een dag staan. Zo maak je eenvoudig je eigen dillekomkommer.
Peterselie
Peterselie is een van de meest gebruikte kruiden in de keuken. Het heeft een frisse, hartige en licht peperige smaak die veel gerechten net wat meer smaak geeft. Er zijn twee bekende soorten: krulpeterselie en platte peterselie. Platte peterselie heeft een krachtigere smaak, terwijl krulpeterselie vaak als garnering wordt gebruikt. Voeg verse peterselie pas op het einde toe, zodat de smaak en kleur goed behouden blijven.
Peterselie kennen we vooral van kruidenboter of als garnering over aardappelen. Toch is het een kruid dat in keukens over de hele wereld wordt gebruikt. Je vindt het bijvoorbeeld terug in de Libanese tabouleh, Franse persillade, Vlaamse mosselen en Italiaanse gremolata.
Inspiratie
Maak eens een gremolata: een frisse mix van fijngehakte peterselie, knoflook en citroenrasp. Strooi deze vlak voor het serveren over vis, pasta of aardappelen. Je kunt er ook een zomerse dressing van maken door citroensap en olijfolie toe te voegen.
Gebruik peterselie wat vaker als smaakmaker. Hak het fijn en strooi het over een gerecht voor extra smaak, kleur en een frisse uitstraling. Zo oogt een maaltijd direct verser.
Gooi de steeltjes niet weg. Juist daarin zit veel smaak. Gebruik ze bijvoorbeeld om bouillon extra smaak te geven.
Koriander
Staat er in een Aziatisch recept peterselie? Dan wordt vaak koriander bedoeld. Koriander is, in tegenstelling tot peterselie, geen allemansvriend. Je vindt het heerlijk of je moet er helemaal niets van hebben.
Dat komt doordat een klein deel van de mensen een genetische variant heeft, waardoor koriander een zeepachtige smaak heeft. Voor anderen smaakt het juist fris, citrusachtig en licht peperig. Bij pittige gerechten kan die zeepachtige smaak zelfs helpen om de scherpte te verzachten.
Korianderblad wordt veel gebruikt in onder andere guacamole en Thaise gerechten.
Niet alleen het blad, maar ook het zaad van de koriander wordt veel gebruikt. Dit zaad heet ketoembar en roept veel minder negatieve reacties op. Je vindt het onder andere terug in Indonesische boemboes, Indiase curry’s en Hollandse speculaaskruiden.
Bonenkruid
Bonenkruid zit een beetje tussen de zachte en houtachtige kruiden in en behoort tot dezelfde plantenfamilie als tijm en oregano. Toch wordt het veel te weinig gebruikt. Daarom verdient het deze maand een plek in de schijnwerpers.
Zoals de naam al zegt, is bonenkruid de klassieke partner van bonen. Dat is niet voor niets. Bonenkruid bevat etherische oliën, zoals carvacrol en thymol. Deze kunnen de vorming van darmgassen verminderen en de spijsvertering ondersteunen. Daarom werd bonenkruid vroeger vaak met bonen meegekookt. Aan die combinatie dankt het kruid zijn naam.
Praktische toepassingen
- Kook een takje bonenkruid mee met de tuinbonen.
- Verwijder het takje voor het serveren.
- Voeg daarna een beetje boter of olijfolie toe.
- Lekker in combinatie met peterselie of munt.
Tip: Kook verse tuinbonen 8 tot 12 minuten. Zijn ze groter of wat ouder? Verwijder dan het buitenste vliesje (dubbel doppen). Zo worden ze zachter en zoeter van smaak.
door Yvette Magrijn
Inspiratiekaart ‘Ga weg met de schijf van vijf’
De Schijf van Vijf kan inderdaad aanvoelen als strafregels schrijven, zeker als je het idee krijgt dat veel van je favoriete ‘lekkernijen’ niet mogen. En laten we eerlijk zijn, wie wil nu zijn bewoners iets afpakken, zeker als ze al wat ouder zijn en het leven vooral draait om genieten? Het voelt soms alsof ‘zoethouden’ makkelijker is dan ‘opvoeden’ als het op eten aankomt. Maar geen zorgen, het is zeker haalbaar om hierin je weg te vinden zonder het plezier in eten te verliezen én tegelijkertijd bij te dragen aan hun welzijn!
Focus op meer van het goede
Het is helemaal niet de bedoeling om strikte regels op te leggen of favoriete snacks te verbieden. Juist niet! Het gaat erom te laten zien hoe kleine, slimme aanpassingen in het dieet kunnen zorgen voor meer energie, minder kwaaltjes en gewoon een fijner gevoel. Je hoeft niets af te pakken, je voegt juist iets toe: vitaliteit en welzijn. Bij keukentijgers geven we vaak als voorbeeld: advocaat met slagroom én voeg daar een aardbei aan toe.
Aan elk maanthema van Keukentijgers is een voedingsadvies gekoppeld. Het idee is dat als je per maand focust op één gezonde gewoonte, je op een inspirerende manier je eetgewoonten verbetert.
Alle thema’s op een rij met het voedingsadvies
De balans opmaken- Eet niet te veel en niet te weinig. Zorg dat elke hap van waarde is voor je gezondheid en welzijn.
Meer noten op je zang- Neem dagelijks een handje noten. Ze zijn een mooie bron van onverzadigde vetten, en die zijn OK!
Volkoren moet je 3x horen- Kies drie keer per dag voor volkoren graanproducten. Van volkorenbrood tot havermout.
Blij ei- Eet ongeveer 80 gram eiwit per dag, in gelijke verhouding dierlijk en plantaardig.
Fris & fruitig– Neem elke dag twee verschillende soorten fruit. Denk aan 2 stuks of 200 gram fruit.
Je eigen boontjes doppen- Zet wekelijks peulvruchten op het menu. Peulvruchten zijn een bron van plantaardige eiwitten.
‘t hoofd koel houden– Drink voldoende: 1,7 tot 2 liter per dag, bij voorkeur water. Ons lichaam bestaat immers voor 60% uit vocht.
Ongezouten mening– Voorkom dat je meer dan 6 gram keukenzout per dag binnenkrijgt. Denk daarbij ook het zout in kant-en-klaar producten.
Groen genoeg?– Zorg voor 250 gram groenten per dag, verdeeld over de dag. Boordevol vitamines en mineralen.
Als een vis in het water- Eet wekelijks vis, bij voorkeur vette vis. Denk daarbij aan omega 3 vetten.
Appeltje-eitje- Stap over van dierlijke naar meer plantaardige producten. Eigenlijk van eitje naar appeltje dus…
De slingers ophangen- Geniet van het eetmoment. Weet waar suikers in zitten, zodat je bewust kunt kiezen.
door Yvette Magrijn
Inspiratiekaart ‘Eten en drinken voor 72 uur’
Wat als de stroom 72 uur uitvalt? De stroomuitval in Spanje laat zien hoe kwetsbaar de maatschappij is. Jouw zorgorganisatie heeft vast al nagedacht over noodscenario’s als er een ramp gebeurt waardoor er geen stroom, water of gas meer is. Vanuit de jouw rol kan je hier ook over meedenken. Wat kun jij in huis hebben voor 72 uur, als er geen stroom is? Denk aan noodvoeding die lang houdbaar is, makkelijk te openen is en warm of koud gegeten kan worden. Zorg dat het eten genoeg voedingsstoffen bevat. Niet alleen handig voor een ramp, maar ook als de boodschappen een dag niet geleverd worden.
Blijf vooral rustig
Het is zo ver, er is een noodsituatie. Hoe handel je in een noodsituatie?
Haal eerst rustig adem. Ga vandaag eens na of er per persoon minstens 2 liter water in huis is. Het advies is :” Zorg voor 1,5–2 liter drinkwater per dag per persoon”. De eerste dag red je zeker met wat er uit de koelkast komt en sap wat op de plank staat. Begin met deze week 2 liter water per persoon in huis te halen.
Maak eerst op wat kan bederven
- Laat de koelkast zo lang mogelijk dicht. Zo blijven je spullen zeker nog 4 uur goed.
- Verwerk eerst de kwetsbare producten zoals vleeswaren, rauw vlees of vis of gesneden groenten. Bij een temperatuur van boven 15 °C kun je andere producten zoals yoghurt en melk ook beter weggooien. Nu komt die losse HACCP-thermometer goed van pas.
- Denk aan de hygiëneregels. Wanneer je producten niet juist kan verwarmen of koelen, neem daar dan afscheid van.
Basisregels hygiënecode op een rijtje:
- Houd rauwe producten gescheiden van bereide producten. Juist omdat je wellicht minder goed kan verhitten tot een temperatuur van 60°C of hoger.
- Kip en varkensvlees moet je verhitten tot 75°C of hoger- dit herken je als het vlees wit ziet.
- Ontdooide producten mag je niet meer invriezen.
- Noteren van afwijking komt later wel, onderneem eerst actie.
door Yvette Magrijn
Inspiratiekaart ‘Hartig fruit in de maaltijd’
Niet te verwarren met harig fruit, zoals een kiwi. En het is meer dan met de gebakken peren blijven zitten. Niet iedereen houdt van warm fruit. Denk maar aan de discussie over ananas op pizza! Toch kun je fruit goed gebruiken in hartige gerechten. Zo krijg je makkelijker die 2 stuks fruit per dag binnen. En het is ook nog eens lekker én voedzaam.
Zoet plus…
Bij jonge kinderen valt zoet vaak goed. Bij ouderen – zeker mensen met dementie – werkt dat net zo. Maar… in plaats van suiker kun je ook fruit gebruiken om gerechten nét wat zoeter te maken. Zo voeg je meteen vitamines, vezels en smaak toe.
Zo gebruik je fruit meer
Appel
- Gebakken of gepoft bij rode kool
- Hete bliksem (appel & aardappel)
- Gestoomde kwart appel in schil in plaats van appelmoes
Peer
- Met brie en ui als een tarte tatin
- Gebakken peren bij witlof met aardappelpuree
- Met blauwe kaas en walnoten op een salade
Banaan / bakbanaan
- Gebakken met satésaus – bananenloempia
- Boboti met appel, rozijnen en banaan (Zuid-Afrikaans gehaktgerecht)
- Bakbanaan gebakken met kerrie op de zoete aardappel stamppot met paksoi
Druiven
- Geroosterd druiven bij mozzarella en tomaat
- Gebakken met kip, knoflook en basilicum
- Focaccia met rozemarijn, olijven en druiven
Aardbei
- In salade met venkel en amandelschaafsel
- In vinaigrette met basilicum en dragon
- Aardbei met geroosterde paprika doet het goed bij feta en watermeloen
door Yvette Magrijn
Inspiratiekaart ‘(Plant)Aardig gehakt’
Zie plantaardig gehakt als meer dan een duurzaam alternatief voor vlees. Het is een kans om nieuwe smaken en texturen te ontdekken. De Fusion keuken bracht ooit elementen van verschillende culinaire stijlen, tradities en kooktechnieken met migratiestromen. Zo kan je ook de komst van plantaardige producten zien.
Welk gehakt kies je?
Door een mix te maken van oude en nieuwe gerechten, valt het minder op dat er nieuwe ingrediënten gebruikt worden. Hieronder zetten we de soorten plantaardig gehakt op een rij met tips voor gebruik.
Soja–gebaseerd gehakt
- Voorbeeld: Garden Gourmet, Vivera, Naturli
- Kenmerken: Neutrale smaak, stevige structuur, hoog in eiwitten. Neemt smaken goed op.
- Kruiden: Knoflook, ui, oregano, tijm, basilicum, tomatenpuree.
- Receptidee: Spaghetti Bolognese
Mycoproteïne (schimmeleiwit)
- Voorbeeld: Quorn Vaste, vleesachtige structuur.
- Kruiden: Tijm, rozemarijn, knoflook, Worcestershiresaus, mexicaanse kruiden.
- Receptidee: Chili con Quorn
Erwteneiwit-gehakt
- Voorbeeld: Beyond Meat, Greenforce
- Kenmerken: Sojavrij, stevig en eiwitrijk, vaak iets sappiger dan Quorn. Kneed & klaar peulgehakt van Verstegen biedt de mogelijkheid om een bal van te draaien. Lidl heeft een rundergehakt waar voor 50 % erwteneiwit aan is toegevoegd.
- Kruiden: Komijn, gerookt paprikapoeder, chilipoeder, koriander, knoflook.
- Receptidee: Gehaktbal of slavink
Lupine-gebaseerd gehakt
- Voorbeeld: De Vegetarische Slager ‘Gehacktbal’
- Kenmerken: Glutenvrij, vezelrijk en licht nootachtige smaak.
Tofu-gebaseerd gehakt
- Voorbeeld: Zelfgemaakt (verkruimelde tofu), of kant-en-klare tofu-gehaktproducten van merken zoals Taifun of Albert Heijn.
- Basisingrediënten: Sojabonen, water en een stollingsmiddel zoals calcium- of magnesiumzouten. Neemt kruiden goed op.
- Kruiden: combineert goed met kerrie, kokos en andere Aziatische smaken. Ook in Surinaamse roti saus
Champignon-gebaseerd gehakt
- Voorbeeld: Zelfgemaakt (fijngehakte of gemalen champignons), of kant-en-klaar.
- Basisingrediënten: Champignons, soms gecombineerd met linzen, bonen of noten om eiwit toe te voegen. Natuurlijk vlezig, sappig, minder eiwitten dan soja, erwten of Quorn.
- Kruiden: Tijm, rozemarijn, witte peper, nootmuskaat.
- Receptidee: een shoarmaschotel
- Voor een steviger structuur kun je champignons combineren met walnoten, linzen of havermout.
